بنام خدا

زمستان بود که آران و بیدگل را برای اولین بار دیدم. تابه حال قسمت ما از دیدار چندباره کاشان به خطه آران نبود. اما این بار به نیت دیدار از خطه هلال ابن علی (ع) عزم سفر کرده بودیم.شهرستان آران و بیدگل با جمعیتی بیش از ۸۰ هزار نفر ، با دو بخش مرکزی و کویرات . با سه دهستان و پانزده روستا در شمالی ترین نقطه اصفهان واقع شده است . این شهرستان با وسعت ۶۰۵۱ کیلومتر مربع از شمال به دریاچه نمک و استانهای سمنان و قم ، از غرب به شهرستان کاشان ، از جنوب به نطنز و از شرق به اردستان محدود و از طریق دو جاده اصلی به کاشان و شبکه راه های اصلی کشور مرتبط می شود. آب و هوای این منطقه گرم و خشک با تابستان های گرم و سوزان و زمستان های سرد و خشک بوده و حداکثر دمای هوا در تابستان به ۴۸ درجه سانتیگراد و حداقل برودت هوا در زمستان به ۷ درجه سانتیگراد می رسد .به لحاظ کویری بودن منطقه ، ۱۹۰۰ کیلومتر مربع ( ۳۱ % درصد مساحت شهرستان ) در تپه های شنی قراگرفته که در اصطلاح محلی به آن بند ریگ می گویند . در اعماق و سطح زمینهای نواحی شمال شهرستان معادن غنی و فراوانی وجود دارد که مهمترین آنها حوزه های وسیع نفت و دریاچه نمک با وسعت ۲۰۰۰ کیلومتر مربع می باشد . و در حاشیه آن ، معادن خاک رس مرغوب . شن و ماسه نرم . کائولن . سولفات سدیم . سیلیس . باریت و خاکهای صنعتی وجود دارد که در صنایع نسوز و سرامیک سازی . شیشه . ریخته گری . مواد شویند ه. آلیاژها و صنعت پزشکی در داخل وخارج کشور کاربرد فراوانی دارد.نواحی مرزی آران و بیدگل به علت شرایط نامناسب خاک و کمبود آب رونق چندانی نداشته به ویژه با خشک بودن قناتهای منطقه ، اکثریت اهالی به قالی بافی روی آورده ، به طور ی که بر اساس سرشماری ۱۳۷۰ تعداد دارهای قالی شهرستان آران و بیدگل بیش ازده هزار دستگاه بوده است . آنچه درباره پیشینه آران و بیدگل می توان گفت این است که پس از ویرانی شهر باستانی سیلک (که تمدن ۷ هزار ساله دار د ) د راثر حوادث و تحولات گوناگون ، آبادیهای کوچک و بزرگی به صورت قلعه و حصار پدید آمد و منطقه وسیعی به نام چهل حصاران شهرت یافت ، سپس هر یک از قلعه ها به مناسبتی نامگذاری شد . اصل واژه « آران » از » آرین » (نام دیگر قوم آریا ) و به معنای جایگاه مقدس ، مکان گرمسیر و … است. و « بیدگل » تغییر یافته ( بی بی گل) ،( ویگل) و (بی گل) می باشد . زبان مردم این شهرستان فارسی رایج اما دارای لهجه های متفاوتی است و زبان محلی آران و بیدگل در زمره زبانهای پهلوی قدیم به شمار می رود.

آرامگاه هلال ابن علی (ع)

حضرت محمد هلال(ع)، فرزند بلافصل مولا امیرالمؤمنین علی(ع) و امامه می باشد. امامه ثمره ازدواج ابوالعاص و زینب بوده، که زینب نیز یکی از دختران رسول خداست.پس از شهادت حضرت فاطمه(س) بنابر وصیت ایشان، حضرت علی(ع) امامه را برای سرپرستی فرزندانش به عقد خود درآورد. بنابراین نسب حضرت از طرف مادر با دو واسطه به رسول گرامی اسلام(ص) می رسد. حضرت محمد هلال بن علی (ع) در شب اول ماه مبارک رمضان سال ۱۴ هجری قمری در مدینه منوره متولد گردیدند. امیرالمؤمنین(ع) برای ادای نماز مغرب به مسجد رفته بودند که قنبر، غلام آن حضرت، خبر ولادت این نوزاد را به مولایش داد. حضرت با شنیدن این خبر خوشحال گردیدند و چون روی نوزاد را همانند ماه شب چهاردهم درخشان دیدند، برای ادای شکر این نعمت به آسمان نگاه کردند. چون چشمش به هلال ماه رمضان افتاد و ماه هم نو شده بود فرمودند: « اَلحَمدُلِله هذا هِلالً وَجهُهُ . شکر خدای را که فرزندی به ما کرامت نموده که رویش همچون ماه است ». به همین مناسبت او را « محمد هلال »نام گذاشتند و از آن پس بود که به « هلال علی» شهرت یافت.

سلام

یک عصر از سفر به فیروزکوه به دیدار از شاهکار مهندسی مهندس ورسک آلمانی در سوادکوه اختصاص داشت. هرچند مسیر اندکی سخت بود و خطرناک اما به دیدن پل می ارزید.

پل ورسک از شاهکارهای مهندسی زمان خویش به حساب می آمده است. این پل در زمان حکومت رضاشاه در ایران توسط آلمانها و در طول جنگ جهانی دوم در شهرستان سوادکوه استان مازندران و به رهبری سرمهندس آلمانی خود یعنی دانیال ورسک ساخته شد. این پل راه ارتباطی راه آهن سراسری شمال جنوب بوده که با شگفتی تمام و با ابزار آلات بسیار ساده مانند دینامیت و دریل دستی ساخته شده بود و در ساخت آن از هیچ سازه فلزی استفاده نشده است.

نام این پل و روستا و ایستگاه راه‌آهن نزدیک آن از نام مهندس بوهمی سازنده‌اش گرفته شده است. این پل در دوران جنگ جهانی دوم پل پیروزی نامیده می‌شد. رضاشاه شخصا برای افتتاح این پل به سوادکوه همان زادگاه خویش آمد و به دستور او سرمهندس آلمانی یعنی ورسک نیز موظف شد تا در هنگام عبور اولین قطار از روی پل زیر پل قرار گرفته تا در صورت تخریب این پل اولین شخص کشته شده از این حادثه خود او باشد.

این بنا از ملات سیمان و شن شسته شده و آجر ساخته شده و در ساختمان آن از آرماتور استفاده نشده است . به بیان دیگر این بنا از ملات غیر مسلح ساخته شده است .حجم پل ورسک که دارای ۶۶ متر دهانه قوسی و ۱۱۰ متر ارتفاع از ته دره است ، جمعاً ۴۵۰۰ مترمکعب است . طول کلی پل ۷۳/۲ متر است.هزینه ساخت آن در آن زمان، بالغ بر ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان بوده است . برای ساخت این پل عظیم چند طرح مبتنی براستفاده از مصالح بنایی که بیشتر مقرون به صرفه بوده، به تصویب رسید. پل ورسک در شمار مهمترین آثار فنی مهندسی راه آهن شمال ایران محسوب می شود و شماره ثبت تاریخی ملی آن ۱۵۳۴می باشد. ورسک از جمله پل‌های استراتژیک ایران است که توسط مهندسان آلمانی و اتریشی با تضمین ۷۰ ساله احداث شد.

این پل در درّهٔ ورسک در روستای ورسک عباس‌آباد، واقع در ۴۵ کیلومتری جنوب شهر زیراب و۸۵ کیلومتری شهر قائمشهر در محور فیروزکوه قرار دارد؛ و راه آهن سراسری تهران ـ شمال را به هم متصل می‌کند. این پل دو کوه عظیم و سخت‌گذر عباس‌آباد را به یکدیگر اتصال می‌دهد. ورسک از نام مهندسی از بوهم آلمان گرفته شده که در ساخت این پل شرکت داشت. نام او شژ|ووسک بود. چون در فارسی این حرف چکی وجود ندارد و تلفظ آن کلمه برای بسیاری سخت بود، بدین نام مشهور گشت.

این مهندس اهل کشور آلمان (بوهم آلمان) بوده و چون در زمان جنگ جهانی دوم این پل ساخته شده و همچنین روابط خوبی میان دو کشور ایران و آلمان در آن زمان برقرار بوده در ساخت این پل بیشتر از مهندسان آلمانی استفاده شده‌است .

قطارهای مسافری تهران-ساری و تهران-گرگان پس از گذشت بیش از ۷۰ سال هر روز ۴ بار از روی آن می‌گذرد. قطارهای باری و سوختی نیز از روی آن می‌گذرند. در سال ۱۹۴۳ که حمله متفقین به ایران قریب الوقوع بوده و آلمانها به شدت از این موضوع که متفقین ایران را تحت تصرف در بیاورند و در پی آن کمکهای نظامی و غذایی به استالینگراد برسانند، شخصی به نام ژنرال مایر نامه‌ای را از طرف شخص هیتلر به دست رضاشاه می رساند که در آن نامه، هیتلر از رضاخان درخواست می کند تا ایران، تمامی پلها و تونلهایی را که آلمانیها در مسیر راه آهن سراسری برای ایرانیها ساخته اند، از جمله پل ورسک را منفجر کرده تا در صورت حمله متفقین به ایران، اعزام نیرو و غذا از جنوب ایران به شمال آن و به سمت مرزهای روسیه با تاخیر و مشکلات فراوانی همراه گردد و آلمانها فرصت کافی برای نابودی استالینگراد را داشته باشند. در ادامه هیتلر به رضا شاه قول می دهد تا پس از پایان جنگ و پیروزی کامل بر روسها، به پاس زحمات رضا در جریان جنگ، همان راه آهن، پلها و تونلها و چه بسا بهتر از آن را برای ایران خواهد ساخت. اما رضاشاه در جواب نامه هیتلر از ژنرال مایر خواست تا ضمن ارسال سلام او به پیشوا به هیتلر اطمینان خاطر دهد که ایران عضو کنوانسیون ژنو بوده و در این جنگ نیز اعلام بی طرفی نموده است. به این ترتیب هیچ کشوری حق ورود به خاک ایران را در زمان جنگ ندارد.

سلام

کوله ام را مجددا بستم. این بار مقصد فیروزکوه بود. شهر ریل ها و تونل ها. شهر زیبایی ها. شهر تاریخ، تمدن، طبیعت. گفتنی ها از این شهر بسیار دارم اما گفتنی ترینش سفر به تنگه واشی و آبشار ساواشی است. نمی دانم طبیعت آبی مانند رودخانه، دریا، تالاب و یا هر طبیعتی که رکن اصلی آن آب است را تا بحال چگونه تجربه کرده اید و کدامش از میان به شما لذت بیشتری داده است اما برای من باید اعتراف کنم چنین لذتی در من با تجربه دیدار از تنگه واشی بیشینه بوده است. از میان انبوه سفرهایم هیچ یک مانند سفر به تنگه واشی پر عظمت، جذاب و دیدنی نبوده است.

برای رفتن به تنگه ساواشی در کیلومتری ۲ جاده فیروزکوه-تهران، پس از ورود به یک جاده فرعی و طی حدود ۹ کیلومتر روستای جلیزجند نمایان می‌گردد. این روستا در حاشیه یک دشت سرسبز با مزارع گندم و سیب زمینی و باغات مختلف بنا شده‌است. بعد از عبور از روستا و طی حدود ۴ کیلومتر در جاده‌ای که میان دشت و در کنار جوی‌های پر از آب زلال، احداث شده، محل پیاده روی تنگه ساوشی شروع می‌شود.

تنگه واشی به طول حدود ۳۰۰ متر و با دیواره‌های صخره‌ای بلند به ارتفاع حدود ۱۰۰ متر محل عبور رودخانه‌ای است که از کوه‌های ساواشی سر چشمه می‌گیرد و از میان دشت می‌گذرد. در فصل تابستان که آب به کمترین میزان خود می‌رسد، عمق آن به حدی است که در برخی نقاط تا بالای زانوی شما را خیس نماید شاید یکی از جذابترین بخش‌های سفر به تنگه واشی حرکت در رودخانه‌ای است که در بین یک دره سنگی قرار دارد. جذابیت‌ این تنگه، همین عبور کل مسیر از میان آب است.

بعد از عبور از تنگه اول و گذر از دشتی زیبا، تنگه دوم قرار گرفته که حدود ۲ کیلومتر با تنگه اولی فاصله دارد. این تنگه هم مانند تنگه اول چشم نواز است و از دیواره‌های سنگی آن در نقاط مختلف چشمه‌های آب زلال و خنک به سمت پایین روان است. در انتهای این تنگه نیز هیاهوی ریزش آب آبشاری زیبا همه را به خود می‌خواند …

تنگه واشی علاوه بر طبیعت زیبا، دارای آثار تاریخی زیادی نیز می‌باشد. یکی از سه کتیبه معروف دوره قاجار در این تنگه واقع شده‌است. کتیبه واقع در تنگه ساواشی دارای ابعاد شش در هفت متر است که وقایع زمان فتحعلی شاه دور تا دور کتیبه روایت شده‌است. شرح کاملتر این کتیبه را در پست های بعدی شرح خواهم داد… فعلا عکس ها را ببینید. امیدوارم لذت ببرید.

بنام خدا

به سان هر سال، این سال نیز به ماسال سفر کردیم و هشت روز میان طبیعت بکر و زیبای آن نفس کشیدیم. شرح سفر را به توالی خواهم نوشت اما علی الحساب دو تصویر را داشته باشید تا بعد…